आजच्या काळात एक गोष्ट नेहमी जाणवते—माणसांना मान हवा असतो, आदर हवा असतो, लोकांनी आपल्याकडे बघून “वा!” म्हणावं असं वाटतं. पण त्या मानाच्या बदल्यात लागणारी जबाबदारी, कामाची निष्ठा आणि मूल्यांची शिदोरी मात्र कमी पडते. म्हणूनच प्रश्न उभा राहतो—आपण मानाला पात्र आहोत का, की फक्त मानाची अपेक्षा करतो आहोत?
आज अनेक ठिकाणी मोठेपणाची व्याख्या बाह्य स्वरूपाशी जोडली गेली आहे—मोठं पद, मोठी भेटीगाठी, मोठ्या बोलण्याचा थाट… पण प्रत्यक्ष कृती, उचललेला भार, दिलेल्या शब्दाची प्रामाणिकता, मूल्यांचा पाया—हे सगळं कमी दिसतं. मान हा मागून मिळणारा नाही; तो कृतीतून मिळणारा आहे.
मोठेपण दोन प्रकारचं असतं—
एक म्हणजे वृत्तीचा मोठेपणा: मी मोठा आहे, मला आदर हवा, लोकांनी मला नमस्कार करावा…
आणि दुसरं म्हणजे कर्तृत्वाचा मोठेपणा: मी घेतलेलं काम प्रामाणिकपणे केलं, मी माझी जबाबदारी पूर्ण केली, माझ्या कृतीतून लोकांचं भलं झालं.
पहिलं बोलून सिद्ध करता येतं; दुसरं जगाला दाखवावं लागत नाही—जगच पाहतं.
घरात आणि शाळेतही हेच दिसतं.
शाळेतील गुण आणि स्टेजवरची चमक वेगळी; पण जबाबदारी आली की मुलांची खरी क्षमता समोर येते.
मुलांना स्पर्धा आवडते, कौतुक आवडतं, पण छोटी-मोठी कामं मनापासून करणं, वेळ पाळणं, शब्द पाळणं—हे मात्र त्यांच्या कर्तृत्वाची कसोटी ठरते.
मोठेपणा म्हणजे केवळ स्वतःची स्तुती नव्हे; मोठेपणा म्हणजे स्वतःच्या जबाबदाऱ्या स्वीकारणं आणि त्या निभावणं.
समाजात अनेक वेळा आपण पाहतो—नावे मोठी, बोलणी मोठी, विचारांच्या सभा मोठ्या. पण प्रत्यक्ष कामाची वेळ आली की ते पाऊल मागे होते. मग वाटतं—हा मोठेपणा फक्त मुखवटा तर नाही?
याउलट, कुठलीही आडमार्ग न धरता, शांतपणे आपलं काम करणारे लोक दिसतात—शिक्षक, नर्स, स्वयंसेवक, छोटा कर्मचारी, घरोघरी काम करणाऱ्या महिला, किंवा एखादा साधा शेतकरी. त्यांच्या कृतीत इतकी प्रामाणिकता असते की कोणी त्यांना “मान” दिला नाही तरी लोक त्यांच्याकडे आदराने पाहतात.
त्यांच्या माना मोडणाऱ्या शब्दांची गरजच नसते—त्यांचं कर्तृत्व बोलतं.
मोठेपणा म्हणजे अहंकार नव्हे; मोठेपणा म्हणजे उत्तरदायित्व.
अहंकार सांगतो—“मला आदर द्या.”
कर्तृत्व सांगतं—“माझ्या कामातूनच तू मला आदर देशील.”
आपण कोण आहोत यापेक्षा, आपण काय करतो हे महत्त्वाचं असतं. लोकांना शेवटी आठवतं ते तुमचं नाव नाही—तुमची कृती. तुमच्या निर्णयांतली स्पष्टता, तुमच्या स्वभावातील प्रामाणिकता आणि तुमच्या हातून झालेलं चांगुलपण.
इतिहासातही जे नावं टिकली ती त्यांच्या बोलण्यामुळे नाही, त्यांच्या थाटामुळे नाही; ती टिकली त्यांच्या कामामुळे, त्यांच्या योगदानामुळे. त्यांचं कर्तृत्वच त्यांचा मान बनलं—ते मान मागत नाहीत, मान त्यांच्याकडे पळत जातो.
खरा मोठेपणा शांत असतो. त्याचा आवाज नसतो, दिखावा नसतो.
तो लोकांच्या मनांत उतरत जातो—दररोजच्या कृतीतून, केलेल्या मदतीतून, दिलेल्या आधारातून, उंच मूल्यांवर उभ्या राहिलेल्या निर्णयांतून.
आणि म्हणूनच—
फक्त माना चा मोठेपणा नको… कर्तृत्वातही तितकंच मोठेपण हवं.
मान मागून मिळत नाही; कर्तृत्वाने तो आपोआप निर्माण होतो.
आदर शब्दांनी नाही—कृतीने मिळतो.
आणि एकदा का कर्तृत्वाचं पाऊल टाकलं की, मान तुमच्याकडे येतो… तो कधी मागावा लागत नाही.
—पूजा पांडे
