आपण सगळ्यांशी बोलतो — ऑफिसमध्ये, घरात, मित्रांमध्ये, सोशल मीडियावर.
पण स्वतःशी कधी बोलतो का?
आरशात पाहून विचारतो का — “तू खरंच ठीक आहेस ना?”
बहुधा नाही. कारण स्वतःशी संवाद साधायचा म्हणजे स्वतःचं सत्य ऐकावं लागतं.
आणि ते ऐकणं सगळ्यात कठीण असतं.
आपण सगळेच चुकतो.
कधी एखाद्या नात्यात, कधी एखाद्या निर्णयात, कधी शांत राहून.
पण सगळ्यात मोठी चूक कोणती, माहितीये?
ती म्हणजे आपली चूक मान्य न करणं.
आपल्याला आपल्याच नजरेत ‘बरोबर’ ठरायचं असतं.
म्हणून आपण म्हणतो —
“त्या वेळेला माझ्याकडे पर्याय नव्हता.”
“माझा हेतू चुकीचा नव्हता.”
“समोरच्याने समजून घेतलं नाही.”
आणि अशा स्पष्टीकरणांनी आपण स्वतःला वाचवतो, पण मनाला मोकळं करत नाही.
कारण खरं बरे होणं तेव्हाच सुरू होतं, जेव्हा आपण स्वतःला म्हणतो —
“हो, मी चुकलो.”
ही तीन शब्दं साधी वाटतात, पण त्यात सगळा बदल दडलेला असतो.
त्या क्षणी आपण स्वतःला दोष देत नाही, तर स्वीकारतो.
आपण भूतकाळ बदलू शकत नाही, पण त्याचा अर्थ नक्कीच बदलू शकतो.
कधी कधी आपण स्वतःलाच शिक्षा देत राहतो —
पुन्हा पुन्हा जुन्या गोष्टी आठवत, स्वतःलाच दोष देत, स्वतःशी रुसून.
दुसऱ्यांना माफ करणं सोपं वाटतं, पण स्वतःला माफ करणं मात्र अशक्य भासतं.
कारण आपल्याला वाटतं — “मी स्वतःला माफ केलं, म्हणजे मी चूक विसरलो.”
पण खरं म्हणजे, स्वतःला माफ करणं म्हणजे विसरणं नाही.
ते म्हणजे त्या चुकीतून शिकणं.
“त्या वेळेला मी जे केलं, तेव्हा मला ते योग्य वाटलं होतं.
आज मला ते वेगळं वाटतं — म्हणजे मी वाढलो.”
ही ओळ जेव्हा मनापासून पटते, तेव्हा माफी आपोआप येते.
त्या क्षणी अपराधीपणाचं ओझं उतरायला लागतं.
मन पुन्हा शांत श्वास घेतं.
आपण लहानपणापासून शिकतो —
चूक केली की शिक्षा मिळते.
पण कुणी शिकवलं का,
चूक कबूल केली की मुक्ती मिळते?
आपण स्वतःवर इतके कठोर असतो की, स्वतःला क्षमा देणं म्हणजे कमजोरी वाटते.
पण खरं तर तीच ताकद असते.
कारण जो स्वतःची चूक ओळखतो, त्यालाच स्वतःवर प्रेम करता येतं.
स्वतःशी संवाद हा आत्मपरीक्षण नाही — तो आत्मस्वीकृतीचा क्षण आहे.
जिथे आपण स्वतःला म्हणतो,
“हो, मी चुका केल्या. पण मी त्यांच्यातून शिकतोय.
मी परिपूर्ण नाही, पण प्रयत्नशील आहे.”
हे वाक्य उच्चारल्यावर एक हलकं हसू आपोआप येतं.
जणू आपणच आपल्या खांद्यावर हात ठेवून म्हणतोय,
“चल, ठीक आहे रे. पुढं जाऊया.”
जीवन म्हणजे सतत वाढत राहण्याचा प्रवास आहे.
ज्याला वाटतं, “मी कधीच चुकत नाही,” तो खरं तर थांबलेला असतो.
आणि जो म्हणतो, “मी चुकलो, पण शिकतोय,”
तोच खऱ्या अर्थानं पुढे जातो.
म्हणून आज रात्री आरशात बघ.
त्या आरशात दिसणाऱ्या व्यक्तीकडे पाहून शांतपणे म्हण —
“मी तुझ्यावर रुसलो होतो, पण आज तुला समजतोय.”
तेवढंच पुरेसं आहे.
कदाचित त्या क्षणी मनातील सर्व गोंधळ शांत होईल.
कारण शेवटी —
स्वतःला माफ करणं म्हणजे चूक मिटवणं नव्हे,
ते म्हणजे स्वतःशी पुन्हा एकदा संवाद सुरू करणं.
आणि हा संवादच खरी सुरुवात असते — नव्या, हलक्याशा, पण जास्त प्रामाणिक आयुष्याची.
—पूजा पांडे
९६३७२२५०७७
